Urodził się 2 lutego (starego stylu) 1874 r. w majątku Szepinki, gminie marianowickiej powiatu Mohylewskiego. Jego rodzicami byli Wilhelm i Eleonora Smolińska. „Nie pałace i chaty wiejskie wychowały przyszłych kapłanów na kresach – pisał ks. Tokarzewski – lecz dwory, dworki, te reduty kresowe, dotąd ani zepsucie wielkoświatowe, ani zbytek wielkopański, ani duch moskiewski, dostępu znaleźć nie mogły.”
Taki właśnie szlachecki dworek kresowy był jego domem rodzinnym. Do szkoły średniej chodził w Kamieńcu Podolskim, zaś seminarium duchowe ukończył w Żytomierzu. Na mocy specjalnej dyspensy otrzymał święcenia kapłańskie w 1896 roku, mając zaledwie 22 lata i 4 miesiące.
Po otrzymaniu święceń ks. Tokarzewski został wikariuszem w Bracławiu. Na skutek rozmaitych szykan ze strony władz carskich, które zwalczały katolicyzm na dawnych kresach Polski ze szczególną zaciekłością, ks. Marian Tokarzewski był przenoszony nieustannie z parafii do parafii. Kilkakrotnie za swą patriotyczną postawę był też skazywany na odosobnienie w klasztorze w Zasławiu. Wreszcie administracja rosyjska dekretem generała-gubernatora Klejgelsa wydaliła go poza diecezję łucko-żytomierską.
Miejscem zesłania był Jarosławl, gdzie ks. Tokarzewski spędził prawie 5 lat. W 1915 roku na pierwszym zjeździe Polaków w Moskwie ks. Marian Tokarzewski napiętnował z wielką odwagą Rosjan za ich stosunek do Polaków. Na prośbę biskupa Jana Cieplaka objął w lutym 1917 roku probostwo w Taszkiencie, obejmując opieką duszpasterską cały Turkiestan, gdzie kończył rozpoczętą przez zmarłego poprzednika budowę kościoła i sprawował rząd dusz nad rzeszą wygnańców i jeńców wojennych.
W połowie 1917 roku ks. Tokarzewski wraca z Baru, gdzie od 34 maja tego roku obejmuje probostwo i funkcję te sprawuje do czerwca 1920 r. Wykazał tam wielką aktywność organizując szkoły, opiekując się prześladowanymi Żydami i uczestnicząc w konspiracji niepodległościowej.
Ofensywa wojsk polskich w 1920 roku przyniosła wyzwolenie. Ks. Marian Tokarzewski korzystając z nowych możliwości wyjechał na krótko do Warszawy. Jednak szybko zmiana sytuacji na froncie uniemożliwiła mu powrót do Baru. W niepodległej Polsce włącza się ks. Tokarzewski w nurt życia politycznego. Zostaje początkowo kapelanem marynarki w Toruniu (od 5 lipca 1920 r.), a później kapelanem garnizonu warszawskiego, rejon Łazienki.
8 października 1920 r. zostaje mianowany zastępcą dziekana okręgu wojskowego w Warszawie. Następnie od 8 listopada tego roku sprawuje funkcję kapelana Naczelnika Józefa Piłsudskiego. Potem zostaje kapelanem prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego.
Po „przewrocie majowym” w 1926 roku ks. Marian Tokarzewski od 15 listopada obejmuje parafię w Grodzisku Mazowieckim, zmieniając na tym miejscu ks. Mikołaja Bojanka. Ks. Bojanek zostaje kapelanem Prezydenta RP Ignacego Mościckiego. Nowy proboszcz z wielką energią i zaangażowaniem zajął się remontem starego kościoła św. Anny, jemu też zawdzięczają grodziszczanie kaplicę Matki Boskiej Niepokalanego Poczęcia usytuowaną we wschodniej części cmentarza kościelnego.
Ksiądz Marian Tokarzewski zyskał sobie sympatię i popularność wśród mieszkańców Grodziska. Znany był z surowości i bezkompromisowości, potrafił z ambony wytknąć po nazwisku zatwardziałe grzechy parafian…
Ks. Biskup Józef Gawlina w „Dzienniku biskupa polowego Wojska Polowego” pisze, że w czasie wizyty Nuncjusza Apostolskiego podczas sumy w katedrze w Łucku wygłosił kazanie ks. Tokarzewski. „Roznosi go temperament. Kazał słuchaczom wstać i głośno wobec Nuncjusza wołać, iż będą bronili wiary i Polski.”
W 1935 roku zostaje przeniesiony na probostwo w Nowym Dworze Maz., potem wykładał homiletykę i teologię pastoralną w seminarium w Łucku. Od 1931 był proboszczem w Kowalu, od 1935 kowalewskim dziekanem.
Po wybuchu wojny w 1939 r. sprawował dalej swoje funkcje aż do aresztowanie przez NKWD w 1940 roku. 1 listopada tego roku odbył się proces ks. Tokarzewskiego i towarzyszy, oskarżonych o przygotowanie spisku antysowieckiego. Wszyscy oskarżeni zostali skazani na karę śmierci. 1 kwietnia 1941 roku wywieziono ks. Mariana Tokarzewskiego z łuckiego więzienia w nieznanym kierunku.
Ks. Marian Tokarzewski był odznaczony orderami i medalami Rzeczypospolitej: Krzyżem Walecznych Po Raz Pierwszy I Po Raz Drugi, Krzyżem Niepodległości, Orderem Polonia Restituta IV klasy, Dystynktorium Kanoniczym. W Wojsku Polskim miał stopień pułkownika. Ks. Tokarzewski był infułatem, pro notariuszem apostolskim, kanonikiem honorowym kapituły łuckiej, szambelanem papieskim.
25 października 1921 roku w Pałacu Belwederskim udzielił ślubu Józefowi Piłsudskiemu i Aleksandrze Szczerbińskiej. Generał Michał Karaszewicz- Tokarzewski i ks. Marian Tokarzewski pochodzili od wspólnego przodka (w czwartym pokoleniu) Michała Karaszwicz-Tokarzewskiego, podczaszego mińskiego. Ks. Tokarzewski był autorem wielu książek, w tym pamiętników pt. „Straż przednia (ze wspomnień i notatek)”.
Opr. P.K.
Na podstawie: Marek Cabanowski „Grodziszczanie część 3”, Arkuszowa Drukarnia Offsetowa, Grodzisk Mazowiecki, s. 93-96
